آسپیراسیون به ورود غذا، مایعات، بزاق یا ترشحات دهان به داخل نای و ریهها گفته میشود. در حالت طبیعی هنگام بلع، راه هوایی به صورت موقت بسته میشود تا مواد غذایی وارد مری شوند. اما در بیماران مبتلا به اختلال بلع این مکانیسم محافظتی ممکن است به خوبی عمل نکند.
هنگامی که غذا یا مایعات وارد ریه شوند، خطر بروز عفونتهای ریوی، ذاتالریه ناشی از آسپیراسیون، تنگی نفس، تب و حتی بستری شدن در بیمارستان افزایش پیدا میکند.
علائم آسپیراسیون
- سرفه هنگام غذا خوردن
- سرفه پس از نوشیدن مایعات
- خیس یا گرفته شدن صدا بعد از غذا
- احساس گیر کردن غذا در گلو
- تبهای مکرر بدون علت مشخص
- عفونتهای ریوی مکرر
- کاهش وزن ناخواسته
- احساس خفگی هنگام غذا خوردن
در برخی بیماران به ویژه سالمندان و بیماران سکته مغزی، آسپیراسیون خاموش رخ میدهد. در این حالت مواد غذایی بدون سرفه وارد راه هوایی میشوند و بیمار یا خانواده متوجه مشکل نمیشوند.
به همین دلیل ارزیابی تخصصی بلع توسط گفتاردرمانگر اهمیت زیادی دارد.
انواع قوام غذایی بر اساس استاندارد جهانی IDDSI
متخصصان بلع درمانی در سراسر جهان از استاندارد IDDSI برای طبقهبندی غذاها و نوشیدنیها استفاده میکنند.
سطح 0: مایعات رقیق
مانند:
- آب
- چای
- قهوه
- آبمیوه صاف شده
این سطح برای بسیاری از بیماران دیسفاژی خطرناک است.
سطح 1: کمی غلیظ
مانند:
- شیر غلیظ شده
- آبمیوه غلیظ شده
سطح 2: نسبتاً غلیظ
مانند:
- نوشیدنیهای غلیظ شده با پودرهای مخصوص
سطح 3: مایع غلیظ یا پوره نوشیدنی
مانند:
- اسموتی غلیظ
- سوپ پوره شده
سطح 4: پوره کاملاً نرم
مانند:
- پوره سیب زمینی
- پوره مرغ
- فرنی
- حلیم نرم
سطح 5: غذاهای خرد شده و مرطوب
مانند:
- گوشت چرخ شده نرم
- سبزیجات نرم خرد شده
سطح 6: غذاهای نرم و لقمهای
مانند:
- کوکو نرم
- ماهی بخارپز
- تخم مرغ نرم
سطح 7: رژیم غذایی معمولی
مناسب افرادی که مشکل بلع ندارند.
تعیین سطح مناسب باید توسط بلعدرمانگر انجام شود.
بهترین غذاها برای بیماران سکته مغزی دارای اختلال بلع
تقریباً نیمی از بیماران سکته مغزی در روزها یا هفتههای اول دچار درجاتی از دیسفاژی میشوند.
صبحانه مناسب
فرنی جو دوسر و موز
مواد لازم:
- جو دوسر پرک
- شیر
- موز رسیده
طرز تهیه:
مواد را کاملاً پخته و سپس میکس کنید تا قوام یکنواخت ایجاد شود.
تخم مرغ همزده نرم
مواد لازم:
- دو عدد تخم مرغ
- کمی شیر
طرز تهیه:
روی حرارت ملایم تهیه شود تا بافتی نرم داشته باشد.
ناهار مناسب
سوپ مرغ و هویج پوره شده
پوره گوشت و سیب زمینی
خوراک عدس نرم
شام مناسب
سوپ جو کرمی
پوره ماهی و سبزیجات
حلیم گوشت
بهترین غذاها برای بیماران پارکینسون و اختلال بلع
بیماران پارکینسون معمولاً دچار کندی حرکات زبان و عضلات حلق میشوند.
غذاهای توصیه شده
سوپ خامهای سبزیجات
پوره لوبیا سفید
خوراک نخود فرنگی پوره شده
فرنی بادام
پودینگ خرما و موز
ماست یونانی غلیظ
بهترین غذاها برای بیماران ام اس (MS)
بیماران مبتلا به ام اس ممکن است به مرور زمان دچار ضعف عضلات بلع شوند.
غذاهای مناسب
سوپ کدو حلوایی
پوره مرغ و آووکادو
سوپ عدس قرمز
کرم گندم
اسموتی غلیظ انبه و ماست
پوره سبزیجات رنگی
بهترین غذاها برای بیماران آلزایمر و زوال عقل
در مراحل پیشرفته آلزایمر احتمال اختلال بلع افزایش مییابد.
غذاهای توصیه شده
پوره سیب و دارچین
پوره هلو
سوپ کرمی قارچ
ماست و موز
پوره گوشت و هویج
فرنی برنج
برنامه غذایی یک روز کامل برای بیمار دارای اختلال بلع
صبحانه
- فرنی جو دوسر
- پوره موز
- چای غلیظ شده طبق توصیه درمانگر
میان وعده
- ماست یونانی
- پودینگ وانیلی
ناهار
- سوپ مرغ پوره شده
- پوره سیب زمینی
عصرانه
- اسموتی غلیظ موز و خرما
شام
- حلیم گوشت
- سوپ کرمی سبزیجات
قبل از خواب
- فرنی شیر و بادام
15 غذایی که خطر خفگی را افزایش میدهند
افراد دارای اختلال بلع بهتر است از مصرف این مواد بدون ارزیابی تخصصی خودداری کنند:
- پاپ کورن
- بادام
- گردو
- پسته
- تخمه
- سبزیجات خام
- هویج خام
- سیب خام
- گوشت استیک
- نان خشک
- بیسکویت خشک
- چیپس
- برنج خشک و دانه دانه
- انگور کامل
- آب و نوشیدنیهای رقیق در افراد دارای آسپیراسیون مایعات
چه زمانی باید برای ارزیابی بلع اقدام کرد؟
اگر هر یک از علائم زیر وجود دارد باید بیمار توسط متخصص بلع درمانی ارزیابی شود:
- سرفه هنگام غذا خوردن
- خفگیهای مکرر
- کاهش وزن
- طولانی شدن زمان غذا خوردن
- گیر کردن غذا در گلو
- عفونتهای ریوی مکرر
- احساس درد هنگام بلع
- آبریزش دهان
- باقی ماندن غذا داخل دهان
سوالات متداول درباره اختلال بلع
آیا همه بیماران سکته مغزی دچار اختلال بلع میشوند؟
خیر. اما درصد قابل توجهی از بیماران پس از سکته مغزی درجاتی از دیسفاژی را تجربه میکنند.
آیا نوشیدن آب برای بیماران دارای اختلال بلع خطرناک است؟
در برخی بیماران بله. مایعات رقیق بیشترین احتمال ورود به راه هوایی را دارند.
آیا اختلال بلع درمان میشود؟
در بسیاری از بیماران با بلع درمانی، تمرینات تخصصی و اصلاح رژیم غذایی، بهبود قابل توجهی مشاهده میشود.
بهترین غذا برای بیمار دارای اختلال بلع چیست؟
غذایی که متناسب با سطح بلع بیمار تنظیم شده باشد. معمولاً غذاهای نرم، مرطوب و پوره شده ایمنتر هستند.
آیا گفتاردرمانگر میتواند اختلال بلع را درمان کند؟
بله. ارزیابی و درمان اختلال بلع یکی از مهمترین حوزههای تخصصی گفتاردرمانی است.
بلع درمانی در منزل اصفهان
اختلال بلع میتواند کیفیت زندگی بیمار و خانواده را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. خوشبختانه بسیاری از مشکلات بلع با ارزیابی تخصصی، آموزش خانواده، اصلاح رژیم غذایی و تمرینات درمانی قابل کنترل هستند.
خدمات بلع درمانی در منزل اصفهان برای بیماران مبتلا به سکته مغزی، پارکینسون، ام اس، آلزایمر، آسیبهای مغزی، جراحیهای سر و گردن و سالمندان ارائه میشود.
در ویزیت بلع درمانی در منزل، گفتاردرمانگر وضعیت بلع بیمار را در محیط واقعی زندگی بررسی کرده و مناسبترین قوام غذایی، تکنیکهای ایمن بلع، تمرینات توانبخشی و آموزشهای لازم را ارائه میدهد تا خطر خفگی، آسپیراسیون و سوءتغذیه به حداقل برسد.
