تمام انسان ها با افزایش سن دهانشان خشک تر شده، حس چشایی و بویایی شان تغییر می کند و معمولا با دندان های خود مشکل دارند. متاسفانه همه این موارد خوردن و آشامیدن را در دوران سالمندی دشوارتر می کند. به هرگونه مشکل و دشواری در خوردن و آشامیدن اختلال بلع می گویند. مشکلات بلع بخشی از بیماری آلزایمر یا همان زوال عقل است. بیش از نیمی از بیماران مبتلا به آلزایمر در جویدن یا بلع مشکل دارند. در صورتی که اختلال بلع درمان نشود، با گذشت زمان، این بیماران معمولا وزن زیادی از دست می دهند، دچار خشکی بدن و عفونت ریه می شوند. عفونت ریه در اغلب بیماران آلزایمری به علت اختلال بلع است. بطور کلی بیمار مبتلا به آلزایمر متوجه نیست چیزی داخل دهانش است، لذا نمیتواند لقمه را به درستی قورت دهد، در نتیجه آن را به مدت طولانی در دهان خود نگه میدارد و در نهایت به دلیل آسپیراسیون (نشت مواد غذایی به راه هوایی) عفونت ریه در این بیماران ایجاد می شود. عفونت ریه در بیماران آلزایمری بسیار شایع است و شایعترین عامل مرگ و میر در این بیماران است.
علائم اختلال بلع چیست؟
افرادی که هر یک شرایط زیر را دارند مبتلا به اختلال بلع هستند و باید حتما به گفتاردرمانگر ماهر در بلع درمانی مراجعه کنند: سرفه های ناگهانی و تغییر در صدا مانند گرفتگی صدا * احساس درد هنگام بلعیدن * ریزش آب دهان هنگام خوردن یا حرف زدن * عفونت ریه مکرر * از دهان پریدن تکه های غذا و اجتناب از خوردن برخی غذاها و نوشیدنی ها * سرفه هنگام خوردن یا نوشیدن * نگهداشتن غذا در دهان لپ ها، زیر زبان یا سقف دهان * گیر کردن غذا در گلو * وارد شدن غذا در مسیر اشتباه، برای مثال اگر غذا بجای معده وارد مسیر تنفسی و ریه ها شود ممکن است منجر به بیماری خطرناک ذالت الریه (عفونت ریه) شود * صاف کردن مرتب گلو یا داشتن گلودرد * بیحالی یا خواب آلودگی موقع صرف غذا * خوردن غذا بیش از ۳۰ دقیقه طول بکشد و اغلب غذا تمام نشده رها شود * آبریزش چشم یا بینی هنگام بلع یا پس از آن * هنگام تلاش برای بلعیدن، غذا یا مایعات از بینی خارج شود.
بطور کلی تمام افرادی که به هر دلیلی از جمله سکته، آلزایمر، پارکینسون، ضربه به سر و یا تومور در مصرف و بلع آب و سایر مایعات دچار مشکلاتی (مانند سرفه، حالت تهوع، خفگی، گرفتگی صدا و برگشت مایعات از بینی) میشوند حتما باید برای بلع درمانی به آسیب شناس گفتار و زبان مراجعه کنند، چرا که در اثر کمبود مصرف آب بدنشان دچار کمآبی و خشکی میشود. بر اساس مطالعات جدید سازمان بهداشت جهانی زنان بالای ۷۰ سال به طور معمول حدود ۸ لیوان آب و مردان بالای ۷۰ سال بیش از ۸ لیوان آب در روز نیاز دارند (این میزان شامل آنچه در غذایشان دریافت می کنند نیز می شود). داشتن علائمی چون تب، اسهال، استفراغ یا تعرق زیاد نشاندهندهی نیاز بدن به آب بیشتر است.
علائم اختلال بلع چیست؟
علائم کمبود آب بدن عبارتند از: خشکی دهان، بینی یا چشم ها * یبوست یا مدفوع کم * ادرار کم یا ادرار نکردن برای ۸ ساعت یا بیشتر * خشکی زبان مخصوصا اگر شیارهایی روی آن ایجاد شود * تغییر رنگ زبان بدون دلیل خاصی مخصوصا رنگ قهوه ای * گود افتادن زیر چشم * تپش قلب بالا، مخصوصا بیش از ۱۰۰ ضربان در دقیقه * هوشیاری کم یا گیجی بیش از حد معمول * ضعف و بیحالی شدید * ادرار زرد تیره * سختی در صحبت کردن و تکلم دشوار * گرفتگی و خشکی صدای بیمار
چگونه میتوان به بیماران آلزایمر دچار اختلال بلع کمک کرد؟
بصورت کلی هیچ راه حل مشخصی برای همه بیماران مبتلا به دمانس و آلزایمر مناسب نیست، بنابراین مهم است که بیمار به آسیب شناس گفتار و زبان (متخصص بلع درمانی) مراجعه کند تا بر اساس معاینه بالینی وی برنامه درمانی شخصی برایش طراحی و اجرا کند. با این حال با رعایت نکات زیر میتوان جهت داشتن جویدن و بلع مطمئن و راحت به بیمار مبتلا به الزایمر کمک کرد:
فقط هنگام بیداری و هوشیاری کامل و پس از استراحت کافی به بیمار غذا بدهید. بهتر است بیمار درست قبل از خوردن غذا ۳۰ دقیقه استراحت کرده باشد * قبل از خوردن اطمینان حاصل کنید که بیمار تا جای ممکن صاف نشسته است * دادن وقت کافی برای غذاخوردن به بیمار و یادآوری اینکه به آرامی غذا بخورد * یادآوری کنید بیمار غذا را به تکههای کوچکتر تقسیم کند، لقمه های کوچک برداشته و مایعات را جرعه ای و کم کم بنوشد * زمان صرف غذا محیط را تا حد ممکن آرام و بدون استرس نگه دارید. غذا خوردن در حضور عوامل حواس پرت کن مثل صدای آهنگ یا تلویزیون یا حتی صحبت کردن سر سفره باعث افزایش احتمال پریدن غذا در گلوی بیمار می شود * تدارک وعدههای غذایی مختصر و کم حجم * نوشیدن جرعهای آب بعد از هر لقمه غذا * هنگام غذا خوردن بیمار نزدیکش بمانید و مراقبش باشید * یادآوری اینکه حتماً غذا را قورت بدهد و قبل از اینکه لقمه دیگر را بخورد حتما دهانش خالی باشد * غذاهای بیمار یا روش تهیه غذا یا نوشیدنی اش را تغییر دهید بعنوان مثال از مایعاتی غلیظ مانند آبمیوه استفاده شود، گاهی اوقات مایعاتی که شبیه میلک شیک هستند، نرمتر از گلو پایین می رود * غذاهای نرم مانند گوشت و سبزیجات ریز مخلوط شده با سسهای نرم، سوپ غلیظ، پودینگ، حلیم و ماست را به آنها پیشنهاد دهید * گوشت و نان های نرم، کمپوت میوه، سبزیجات پخته یا کنسرو شده و غلات له شده را برای بیمار امتحان کنید * تقسیم کردن غذا به تکههای کوچکتر * اجتناب از مصرف از غذاهای چسبناک مانند کره بادام زمینی و یا غذاهای داغ یا خیلی سرد * برای نوشیدن تمام مایعات بهتر است از یک لیوان نی دار استفاده کنید * کمک به تمیزکردن دندان ها * مراجعهی مرتب به دندانپزشک. دندانهایی که درد دارند و یا از بین رفتهاند یا حتی دندانهای مصنوعی نامناسب، جویدن را دچار مشکل میکنند و ممکن است منجر به پریدن غذا به گلو و حتی خفگی بیمار شود * عدم استفاده از داروهای خواب آور یا داروهایی که دهان را خشک میکند * به خانواده و مراقبان بیمار آلزایمر توصیه میشود که هنگام غذا دادن، تمیز کردن دندان و یا حتی زمانیکه بیمار دچار خفگی میشود، هرگز انگشت خود را درون دهان بیمار قرار ندهند * اگر هنگام صرف غذا، بیمار دچار تشویش و اضطراب شد، از وسایل پلاستیکی یا یکبار مصرف برای غذا دادن به بیمار استفاده کنید * علاوه بر این با کمک گفتاردرمانگر و شروع بلع درمانی به موقع، میتوان تکنیک ها و تمرینات اختصاصی را برای تقویت عضلات درگیر در بلع دریافت کرد. گاهی اوقات مخصوصا در مراحل پایانی بیماری آلزایمر، بلع درمانگر ممکن است جهت جلوگیری از عفونت ریه، تغذیه دهانی را محدود کند و تغذیه از طریق لولههای کمک تغذیهای نظیر NG یا PEG را پیشنهاد دهد.
نتیجه گیری
عفونت ریه در بیماران آلزایمری بسیار شایع و مهمترین عامل مرگ و میر این بیماران است. عفونت ریه در اغلب این بیماران به علت اختلال بلع است. مشکلات بلع در بیماران مبتلا به آلزایمر مخصوصا در مراحل پایانی این بیماری، امری جدی و خطرناک است چرا که سبب عفونت ریه در بیماران آلزایمری میشود. ارتباط و مشاوره با یک متخصص بلع درمانی به شما این امکان را میدهد که علائم اختلال بلع را به موقع شناسایی کرده و نسبت به موارد خطر آگاه باشید. ارزیابی و درمان دقیق مشکلات بلع فقط وظیفه گفتاردرمانگر است. با شروع بلع درمانی به موقع در این بیماران خطر عفونت ریه به شدت کاهش می یابد، پس با ما در تماس باشید.
یک پاسخ به “اختلال بلع در آلزایمر و دمانس”