گفتاردرمانی و بلع درمانی با تحریک الکتریکی مغز tDCS

امروزه با پیشرفت علم و فناوری علم پزشکی نیز پیشرفته شده است. در همین راستا درمان انواع اختلالات گفتار و بلع نیز دستخوش تغییراتی شده و اخیرا درمان برخی از این مشکلات از حالت سنتی قدیم خارج شده است. در واقع در سال‌های اخیر استفاده از انواع دستگاه‌های الکتریکی جهت تحریک اعصاب و عضلات درگیر در بلع و گفتار در کنار گفتاردرمانی و بلع درمانی سنتی رایج شده است. همچنین مطالعات اخیر توصیه می‌کنند علاوه بر تحریک عضلات، بهتر است از روش‌های مدرن مثل تحریک مستقیم مغز (tDCS) نیز در درمان مشکلات بلع و گفتار و زبان استفاده شود.

تحریک الکتریکی مستقیم مغز یک روش غیرتهاجمی است که با جریان برق ضعیف فعالیت نورون‌ها (سلول های مغزی) را تعدیل می‌کند. یکی از بهترین ابزارهای تحریک الکتریکی مغز، دستگاه tDCS است. در واقع این دستگاه فقط برای تحریک مغز است. به اینصورت که tDCS، یک جریان ضعیف الکتریکی (۵/۰ تا ۲ میلی‌آمپر) را از طریق الکترودهایی که روی پوست سر تعبیه می شود به نواحی مختلف مغز می‌فرستد. این جریان ضعیف برق به‌طور مستقیم باعث تحریک نورون‌های مغز نمی‌شود، بلکه فعالیت نورون‌ها را کمی بیشتر یا کمتر کرده و مغز را برای یادگیری یا انجام یک کار خاص آماده می‌کند. این دستگاه در درمان برخی اختلالات گفتار و زبان و همچنین جهت بهبود عملکرد شناختی پس از سکته مفید است. مزایای این روش درمانی شامل تقویت هوشیاری و یادگیری است و ممکن است عوارض خفیف مانند سردرد یا خارش پوست سر داشته‌باشد. قبل از شروع درمان حتما با متخصص مغز و اعصاب مشورت کنید.

برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره دستگاه تحریک الکتریکی مغز tdcs، ادامه این مقاله را مطالعه کنید.

تحریک الکتریکی مغز tDCS چیست؟

روش درمانی tDCS که ترجمه فارسی آن تحریک مستقیم فراجمجمه‌ای است یک روش غیرتهاجمی و بی خطر برای تحریک مغز است. جریان ضعیف این دستگاه توسط یک باتری‌ تامین و از طریق الکترودهای رسانای مخصوص به مغز بیمار منتقل می‌شود. محل الکترودها بر اساس نوع و محل آسیب مغزی و همچنین بر اساس هدف درمان تعیین می شود. لذا با توجه به محل و نوع جریان، tDCS  می‌تواند فعالیت نورون‌های مغز را کاهش (کاتدی) یا افزایش (آندی) دهد و به این ترتیب روی عملکرد مغز تاثیر می گذارد.

مزایای تحریک الکتریکی مغز توسط tDCS + ویزیت در منزل

✅ بهبود عملکرد زبان و شناخت پس از سکته مغزی

✅ افزایش انعطاف‌پذیری عصبی جهت تقویت یادگیری

✅ تقویت توجه، حافظه فعال و تقویت سایر عملکردهای شناختی

✅ بهبود خلق و خو و کاهش علائم افسردگی متوسط تا شدید

✅ افزایش آرامش و ارتقای کیفیت خواب

✅ کاهش علائم درد نوروپاتیک پس از آسیب نخاعی

معایب تحریک الکتریکی مغز tDCS :

❎ هیچ عارضه شدید یا دائمی گزارش‌ نشده

❎ سردرد خفیف یا سرگیجه موقت

❎ خستگی یا خواب‌آلودگی پس از جلسه درمان

❎ تحریک پوستی مانند خارش یا قرمزی پوست سر در محل الکترودها

❎ احساس سوزن‌سوزن شدن، گزگز یا گرمای خفیف در محل الکترودها

❎ تغییرات خلقی نادر یا گیجی موقتی

تحریک الکتریکی مغز tdcs برای درمان چه اختلالاتی مفید است؟

تحریک الکتریکی مغز توسط tDCS در حال حاضر در بهبود یا درمان طیف وسیعی از اختلالات بالینی از جمله افسردگی، بهبود عملکرد شناختی، اسکیزوفرنی، آفازی، اعتیاد، صرع، تسکین درد، اضطراب، مشکلات توجه و توانبخشی حرکتی مورد استفاده قرار می گیرد. علاوه بر کاربردهای پزشکی و درمانی tDCS  در حوزه‌های غیرپزشکی نیز جهت تقویت یادگیری، افزایش توجه و تمرکز، آرامش و مدیتیشن مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تحریک الکتریکی مغز tdcs مناسب چه افرادی است؟

تحریک مغز از طریق tDCS برای تمام افرادی که نیازمند بهبود عملکردهای شناختی، گفتاری یا حرکتی (از جمله اختلال بلع) هستند مفید است. از این رو tDCS در درمان مشکلات گفتاری، مشکلات شناختی یا اختلال بلع در بیماران مبتلا به انواع اختلالات مغز و اعصاب مانند سکته مغزی، ام‌اس، پارکینسون و آلزایمر (زوال عقل) می تواند کاربردی و موثر باشد. البته توجه داشته باشید که تحریک الکتریکی مغز به هیچ عنوان جایگزین گفتاردرمانی یا بلع درمانی سنتی نیست و بهتر است بعنوان یک روش مکمل و در کنار سایر روش های گفتاردرمانی و بلع درمانی استفاده شود. در واقع این دستگاه با تقویت فعالیت نورون‌های بخشی خاصی از مغز روند پیشرفت گفتاردرمانی و بلع درمانی سنتی را تسریع می کند و در نهایت سریع تر باعث بهبود کیفیت زندگی این بیماران می شود. خوشبختانه در اصفهان امکان استفاده از این دستگاه پیشرفته در منزل بیمار مهیا شده است. جهت مشاوره رایگان و رزرو نوبت فقط لازم است با ما در تماس باشید.

تحریک الکتریکی مغز tdcs برای چه افرادی مناسب نیست؟

اگرچه امواج الکتریکی و تحریکات این دستگاه خیلی ضعیف و بی خطر است ولی با اینحال برای برخی افراد نباید tDCS انجام داد. افراد ممنوعه عبارتند از افرادی که میگرن شدید یا مکرر دارند، مشکلات مزمن پوستی دارند، از هرگونه محرک یا ایمپلنت استفاده می‌کنند یا سابقه صرع یا ضربه شدید به سر دارند باید از این تحریک مغزی خودداری کنند. هر یک از این موارد ممکن است اثر جریان الکتریکی را تغییر دهد یا خطراتی برای این افراد  ایجاد کند.

مزایای tDCS چیست؟

تحریک الکتریکی مغز با جریان مستقیم (tDCS) چیست؟ + کاربردها و مزایا

روش درمانی tDCS یک تکنیک غیرتهاجمی، بی خطر و قابل حمل است که براحتی می تواند با دیگر روش‌های درمانی ترکیب ‌شود تا تاثیرات سریع‌تری داشته‌باشد. این روش می‌تواند در کلینیک‌ها، بیمارستان‌ها و حتی در خانه بیمار انجام شود، که این امر دسترسی به درمان را برای تمام بیماران آسان‌تر می‌کند. تحریک مغزی نسبت به سایر روش‌های درمانی مانند جراحی یا دارو درمانی، هزینه کمتری دارد. TDCS نیازی به جراحی یا مداخله تهاجمی ندارد و از طریق قرار دادن الکترودها روی پوست سر بیمار انجام می‌شود. به دلیل این ویژگی‌ها، استفاده از tDCS در گفتاردرمانی و بلع درمانی بیماران مبتلا به سکته مغزی و سایر اختلالات مغزی و شناختی (آلزایمر، ضربه مغزی، پارکینسون، ام اس، ای ال اس و …) یک روش درمانی جدید و نوآورانه محسوب می‌شود که می توان از آن بصورت ویزیت در منزل بیمار نیز استفاده کرد و نیازی به حضور بیمار در کلینیک یا محیط بیمارستانی نمی باشد. برای مشاوره در مورد این دستگاه یا رزرو نوبت ویزیت در منزل خود در اصفهان یا اطراف اصفهان با ما در تماس باشید.

نحوه عملکرد تحریک الکتریکی مغز توسط  tDCS

در تکنیک تحریک الکتریکی فراجمجمه‌ای (tDCS) جریان الکتریکی ضعیفی (۵/۰ تا ۲ میلی‌آمپر) از طریق ۲ الکترود روی پوست سر فرد اعمال می‌شود. بطور کلی، یکی از الکترودها، الکترود هدف و دیگری الکترود مرجع است. این جریان ضعیف برق باعث تغییر فعالیت نورون‌ها می‌شود و عملکرد مغز در یک تکلیف خاص (مثل صحبت کردن) را تقویت یا تعدیل کند. برای انجام tDCS، یک کلاه یا هدبند جهت ثابت نگهداشتن محل الکترودها روی سر بیمار قرار داده می‌شود. سپس دو الکترود رسانا بین کلاه و پوست سر قرار داده می‌شود. یک الکترود روی ناحیه هدف (مانند محل سکته یا آسیب مغزی یا محل تشنج) و دیگری در نیمکره مغزی مقابل قرار می‌گیرد تا جریان به ناحیه مورد نظر هدایت شود.

آمادگی پیش از انجام تحریک الکتریکی مغز tDCS

رعایت برخی نکات پیش از تحریک الکتریکی مغز tdcs برای افزایش ایمنی، اثربخشی و کاهش عوارض جانبی اهمیت دارد. این موارد عبارتند از:

✅ وضعیت سلامت عمومی فرد و تاریخچه بیماری‌ها را چک کنید

✅ عدم وجود ایمپلنت‌های فلزی در جمجمه (مثل دستگاه DBS در بیماران پارکینسون)

 ✅ پرهیز از مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار مثل چای، قهوه، نوشابه

✅ پرهیز از الکل، انرژی زا یا داروهای محرک مغز و همچنین عدم مصرف داروهای خواب آور

✅ تمیز بودن پوست سر در محل قرارگیری الکترودها (با پنبه آغشته به الکل پوست نواحی الکترودها را تمیز کنید)

✅ استفاده از اسفنج مرطوب برای بهبود رسانایی و جلوگیری از تحریک پوستی (توصیه می شود اسفنج ها را با نرمال سالین یا همان آب سرم شست و شو مرطوب کنید)

✅ نشستن یا دراز کشیدن در وضعیتی راحت و پایدار

✅ پرهیز از حرکات ناگهانی در طول جلسه درمان جهت جلوگیری از جابه‌جایی الکترودها روی پوست سر

مدت زمان تحریک الکتریکی مغز tDCS

مدت زمان تحریک الکتریکی مغز tDCS معمولا بین ۱۰ تا ۳۰ دقیقه در هر جلسه براساس هدف درمانی و پروتکل درمانی بیمار و توسط درمانگر برنامه ریزی می شود. برنامه‌های درمانی در طول جلسات درمان بر اساس شدت بیماری و همچنین پاسخ بیمار تنظیم می‌شود. بهتر است در جلسات اول از مدت زمان کم مثلا ۱۰ دقیقه شروع کنید و در جلسات بعدی کم کم طول مدت تحریک را افزایش دهید و به ۳۰ دقیقه برسانید. برای تنظیم شدت جریان برق نیز بهتر است در طول هر جلسه درمانی ابتدا از ضعیف ترین شدت (مثلا ۵/۰آمپر) شروع کنید و به تدریج به بالاترین شدت (مثلا ۲ آمپر) برسانید.

مراقبت های بعد از تحریک الکتریکی مغز tdcs

پس از جلسات تحریک الکتریکی مغز با روش tDCS، انجام مراقبت‌های ساده‌ برای بهتر شدن نتایج و کاهش عوارض احتمالی ضروری است. برای حفظ اثربخشی، پیگیری منظم با درمانگر، ارزیابی هفتگی یا ماهانه عملکرد شناختی یا گفتار و بلع مفید است.

رعایت نکات زیر می‌تواند به افزایش اثرات مفید و کاهش عوارض جانبی احتمالی کمک کند:

✅ بررسی مرتب وضعیت جسمانی بیمار

✅ حتما زمانی برای استراحت بعد از تحریک الکتریکی اختصاص دهید

✅ از فعالیت‌های شدید جسمی یا ذهنی پرهیز کنید

 ✅ جهت کمک به بهبود وضعیت عمومی بدن و مغز آب کافی بنوشید

✅ هرگونه عارضه غیرعادی مانند سردرد شدید یا سرگیجه را زیر نظر داشته باشید و اطلاع به درمانگر یا پزشک در صورت نیاز

✅ تغییرات خلقی، شناختی، گفتاری یا حرکتی پس از جلسه را برای کمک به ارزیابی روند درمان ثبت کنید

درمان لکنت با تحریک مغز

نتایج جدیدترین تحقیقات نشان می دهد که ارسال یک شوک خفیف به مغز می تواند به درمان مشکلات گفتاری و تقویت سطح عملکرد بیمار کمک کند. ارسال یک شوک خفیف به مغز ممکن است به رفع مشکلات گفتاری کمک کند. همچنین ممکن است راهی نوآورانه و جدید برای بهبود یادگیری و عملکرد مغز ارائه دهد. همچنین یک مطالعه نشان داد که افراد مبتلا به لکنت در صورتی که با تحریک جریان مستقیم از طریق جمجمه (tDCS) تحت درمان قرار گیرند، در روانی گفتار عملکرد بهتری خواهند داشت. لذا نتیجه گرفتند که تحریک الکتریکی مغز در افرادی که لکنت دارند، همراه با گفتاردرمانی، نتایج بهتری نسبت به گفتاردرمانی به تنهایی ایجاد می کند.

موارد موثر در تأثیرپذیری تحریک الکتریکی مغز TDCS

عوامل متعددی می‌تواند در میزان تأثیرپذیری روش تحریک الکتریکی غیرتهاجمی مغز (tDCS) موثر باشد. شناخت عوامل موثر به بهینه سازی پروتکل های درمانی و افزایش کارایی tDCS کمک می‌کند. این عوامل عبارتند از:

سن: افراد جوان‌تر معمولاً پاسخ بهتری به tDCS نشان می‌دهند.

ژنتیک: برخی افراد نسبت به سایرین بهتر و بیشتر به این تریک پاسخ می دهند.

جنسیت: برخی مطالعات تفاوت‌های جنسیتی را در پاسخ به tDCS گزارش کرده‌اند.

نوع و شدت اختلال: برخی اختلالات مانند سکته مغزی بیشتر و بهتر به tDCS پاسخ می‌دهد.

داروهای مصرفی: برخی داروها می‌تواند اثرات tDCS را تسهیل یا تضعیف کند.

پارامترهای تحریک: محل قرارگیری الکترودها و جهت جریان الکتریکی (آندی یا کاتدی) می‌تواند اثرات متفاوتی ایجاد کند.

شدت جریان و مدت زمان تحریک: پارامترهای مناسب برای هر فرد و هر اختلال متفاوت است و بر اساس نظر درمانگر تعیین می شود.

فرکانس و تعداد جلسات: تعداد جلسات و فرکانس تحریک نیز می‌تواند بر نتایج درمانی تاثیر بگذارد.

نوع تکلیف یا فعالیت حین تحریک: انجام برخی تکالیف موجب تقویت اثرات tDCS می‌شود. همچنین برخی تحریک‌های حسی موازی می‌توانند اثرات tDCS را تغییر دهد.

نتیجه‌ گیری

تحریک الکتریکی مغز توسط دستگاه tDCS روشی غیرتهاجمی برای تقویت انواع فعالیت های مغزی است که به بهبود عملکردهای شناختی، گفتاری، حرکتی (خوردن و بلعیدن غذا) و عاطفی در انواع اختلالات مغز و اعصاب از جمله سکته، آلزایمر، پارکینسون و ضربه مغزی کمک می‌کند. در کنار گفتاردرمانی و بلع درمانی سنتی، استفاده از تحریک مستقیم مغز بعنوان مکمل درمان، گزینه‌ای امیدوارکننده برای درمان اختلالات بلع و گفتار و زبان در انواع بیماران محسوب می‌شود. مطالعات نشان داده‌اند که tDCS در ارتقای حافظه، افزایش توجه و تمرکز، بهبود یادگیری، تقویت گفتار و تکلم، تقویت بلع، کاهش افسردگی و اضطراب در توانبخشی پس از سکته مغزی،  پارکینسون و آلزایمر مؤثر است. در اصفهان با رزرو نوبت از آقای آغاز می توانید tDCS را در منزل برای بیمار خود امتحان کنید. بهتر است حتما قبل از شروع درمان با متخصص مغز و اعصاب مشورت داشته‌باشید.

جدیدترین روش‌های بلع‌درمانی با دستگاه‌های تحریک الکتریکی؛ از سکته تا پارکینسون